طلای ۲۱ یا ۱۸ عیار؟ فرق عیار طلا برای خرید در مشهد

پارسال آقایی آمد مغازه که از سفر عتبات یک دستبند طلای ۲۱ عیار برای خانمش آورده بود. می‌خواست بفروشد و یک سرویس ایرانی بخرد. وقتی قیمت را گفتم، جا خورد: «مگه عیارش بالاتر نیست؟ چرا اینقدر؟». نشستیم و حساب کردیم و آخرش خودش گفت: «پس عیار بالاتر همیشه یعنی معامله‌ی بهتر نیست». این سؤال، طلای ۲۱ یا ۱۸ عیار، یکی از پرتکرارترین سؤال‌هایی است که پشت ویترین می‌شنویم، مخصوصاً در مشهد که زائر زیاد داریم و طلای عربی هم کم دیده نمی‌شود. بگذارید همان توضیح را اینجا با جزئیات بیشتر بنویسم.

عیار طلا اصلاً یعنی چه؟

عیار یعنی چند قسمت از ۲۴ قسمتِ آلیاژ، طلای خالص است. طلای ۲۴ عیار همان طلای خام تقریباً خالص است (کد ۹۹۹) که برای ساخت زیورآلات مناسب نیست چون خیلی نرم است. طلای ۱۸ عیار یعنی ۷۵ درصد طلای خالص (کد ۷۵۰) و طلای ۲۱ عیار یعنی حدود ۸۷.۵ درصد (کد ۸۷۵). بقیه‌ی آلیاژ فلزهایی مثل مس و نقره است که به طلا استحکام و رنگ می‌دهد.

پس فرق عیار، فرق در خلوص است، نه در «اصل بودن». طلای ۱۸ عیار همان‌قدر طلای واقعی است که ۲۱ عیار؛ فقط درصد طلای خالصش کمتر است و طبعاً قیمت هر گرمش هم پایین‌تر.

چرا در ایران و مشهد، ۱۸ عیار استاندارد است؟

تقریباً همه‌ی طلای ساخته‌شده در بازار ایران، از پاساژ مرمر مشهد تا بازار تهران، ۱۸ عیار است. کد ۷۵۰ که با لیزر روی کارها حک می‌شود، همین را نشان می‌دهد. اتحادیه، سازندگان و دستگاه‌های عیارسنجی همه حول همین استاندارد کار می‌کنند. نتیجه‌اش این است که طلای ۱۸ عیار در ایران بیشترین نقدشوندگی را دارد؛ هر طلافروشی آن را می‌شناسد، قیمتش شفاف است و موقع فروش دردسر ندارید.

طلای ۲۱ عیار بیشتر مال بازار کشورهای عربی و حاشیه‌ی خلیج فارس است. در مشهد به‌خاطر رفت‌وآمد زائر، بعضی مغازه‌ها کارهای عربی ۲۱ عیار هم دارند، ولی جریان اصلی بازار نیست.

مقایسه‌ی سر راست: طلای ۲۱ یا ۱۸ عیار؟

نکته‌ی مهمی که خیلی‌ها نمی‌دانند: وقتی طلای ۲۱ عیار را در ایران می‌فروشید، بعضی خریدارها آن را به‌عنوان طلای متفرقه یا آبشده حساب می‌کنند و ممکن است عیارسنجی مجدد بخواهند. یعنی همان مزیت خلوص بالاتر، موقع فروش ممکن است کامل به جیب شما برنگردد. مشتری‌ای که اول مقاله گفتم، دقیقاً همین‌جا جا خورده بود.

قیمت چطور حساب می‌شود؟

قیمت پایه‌ی هر کاری، وزن ضرب در نرخ گرم بر اساس عیار است. در زمان نگارش این متن، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۱۸٬۳۸۰٬۰۰۰ تومان است. نرخ گرم ۲۱ عیار را هم می‌شود از همین عدد درآورد: نرخ ۱۸ عیار ضرب در ۸۷۵ تقسیم بر ۷۵۰، که می‌شود حدود ۲۱٬۴۴۰٬۰۰۰ تومان برای هر گرم. البته این‌ها اعداد لحظه‌ای است و روز خرید شما فرق می‌کند.

روی این پایه، برای طلای نو اجرت ساخت (درصدی از پایه)، سود فروشنده (درصدی از پایه به‌علاوه‌ی اجرت) و مالیات، که فقط روی اجرت و سود می‌آید، نه اصل طلا، اضافه می‌شود. کارهای عربی ۲۱ عیار معمولاً اجرت پایین‌تری دارند چون ساخت ماشینی و ساده‌تری دارند، ولی این را باید در کنار سختی بازفروش سنجید، نه جدا از آن. اگر می‌خواهید قبل از رفتن به مغازه یک برآورد واقعی داشته باشید، می‌توانید با ماشین‌حساب قیمت طلا فاکتور را جزءبه‌جزء حساب کنید.

اگر هدفتان پس‌انداز است چه؟

اگر طلا را برای پس‌انداز بلندمدت می‌خرید نه زینت، بحث عیار شکل دیگری پیدا می‌کند. اینجا چیزی که اهمیت دارد نقدشوندگی و کم‌بودن هزینه‌های جانبی است، نه رنگ و طرح. طلای آبشده، که بر پایه‌ی همان استاندارد ۱۸ عیار معامله می‌شود، نه اجرت دارد و نه مالیات؛ فقط وزن ضرب در نرخ روز به‌علاوه‌ی سود فروشنده. برای همین کسی که هدفش حفظ ارزش پول است، معمولاً سراغ آبشده می‌رود نه کار ساخته‌شده‌ی ۲۱ عیار. نوسان روزانه‌ی نرخ و حباب سکه هم در این تصمیم مؤثر است که می‌توانید همین الان وضعیت بازار و حباب سکه‌ی زنده را ببینید و عدد امروز را چک کنید.

جمع‌بندی

خلاصه‌ی حرف پشت‌ویترینی من این است:

• اگر طلا را برای استفاده‌ی روزمره و بعداً فروش راحت می‌خواهید، ۱۸ عیار انتخاب کم‌دردسرتری در بازار ایران و مشهد است.
• اگر عاشق رنگ زرد پررنگ و طرح‌های عربی هستید و می‌دانید موقع فروش ممکن است حساب‌وکتاب محافظه‌کارانه‌تر باشد، ۲۱ عیار هم انتخاب بدی نیست، فقط آگاهانه بخرید.
• اگر هدفتان پس‌انداز است، اصلاً درگیر مقایسه‌ی ۲۱ و ۱۸ عیارِ ساخته‌شده نشوید؛ آبشده‌ی بدون اجرت و مالیات معمولاً منطقی‌تر است.

و مهم‌تر از همه: هر جا خریدید، فاکتور جزءبه‌جزء بخواهید. اختلاف قیمت‌ها بیشتر از آنکه سر خود طلا باشد، سر ردیف‌های اجرت و سود و عیار واقعی جنس است.